Οι ψυχοσεξουαλικές διαταραχές αφορούν δυσκολίες που σχετίζονται με τη σεξουαλική επιθυμία, τη διέγερση, τον οργασμό ή την εμπειρία του πόνου κατά τη σεξουαλική επαφή. Πρόκειται για καταστάσεις συχνές, ανθρώπινες και πολυπαραγοντικές, που επηρεάζονται από το άγχος, τη σχέση με το σώμα, τις σκέψεις κατά τη διάρκεια της επαφής, τη δυναμική του ζευγαριού, αλλά και από βιολογικούς παράγοντες.
Κοινός παρονομαστής στις περισσότερες ψυχοσεξουαλικές δυσκολίες δεν είναι η «ανεπάρκεια», αλλά η υπερβολική παρακολούθηση του εαυτού, η προσπάθεια ελέγχου και ο φόβος της αποτυχίας.
Ο ρόλος του άγχους και του “spectatoring”
Ένα βασικό φαινόμενο που εμφανίζεται σε πολλές ψυχοσεξουαλικές διαταραχές είναι το λεγόμενο spectatoring: το άτομο, αντί να είναι μέσα στην εμπειρία, βρίσκεται νοητικά «απ’ έξω» και παρακολουθεί τον εαυτό του.
Σκέψεις όπως:
- «λειτουργώ;»
- «θα κρατήσει;»
- «θα τα καταφέρω;»
- «τι θα σκεφτεί ο/η άλλος/η;»
μετατρέπουν τη σεξουαλική πράξη από εμπειρία επαφής σε δοκιμασία επίδοσης. Όσο περισσότερο το άτομο προσπαθεί να ελέγξει τι συμβαίνει στο σώμα του, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από τη φυσιολογική σεξουαλική απόκριση.
Συχνές Ψυχοσεξουαλικές Δυσκολίες
Στυτική Δυσλειτουργία
Η στυτική δυσλειτουργία, όταν δεν υπάρχει οργανικό αίτιο, συνδέεται συχνά με άγχος επίδοσης. Πολλοί άνδρες δεν δυσκολεύονται στον αυνανισμό, αλλά μόνο στη σεξουαλική επαφή, κάτι που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι η στύση αυτή καθαυτή, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να συμβεί.
Κατά τη διάρκεια της επαφής, το μυαλό αντί να εστιάζει σε ερωτικά ερεθίσματα, «γεμίζει» με σκέψεις φόβου, ελέγχου ή ευθύνης.
Το σώμα, υπό αυτές τις συνθήκες, λειτουργεί σαν να υπάρχει απειλή και όχι ερωτική συνθήκη.
Πρόωρη Εκσπερμάτιση
Η πρόωρη εκσπερμάτιση συχνά συνδέεται με ένταση, άγχος και δυσκολία ρύθμισης της διέγερσης.
Η συνεχής προσπάθεια «να μην γίνει» οδηγεί συχνά στο αντίθετο αποτέλεσμα, ενισχύοντας τον φαύλο κύκλο άγχους και απογοήτευσης.
Ανεσταλμένη Εκσπερμάτιση
Στην ανεσταλμένη εκσπερμάτιση ή στον ανεσταλμένο οργασμό, το άτομο μπορεί να διεγείρεται αλλά να δυσκολεύεται να φτάσει σε οργασμό, ιδιαίτερα παρουσία άλλου προσώπου. Συχνά εμπλέκονται στοιχεία ελέγχου, μετατόπισης προσοχής, τελειομανίας, ντροπής ή αποσύνδεσης από το σώμα.
Μειωμένη Σεξουαλική Επιθυμία
Η μειωμένη επιθυμία δεν σημαίνει απαραίτητα «πρόβλημα σεξουαλικότητας».
Πολύ συχνά σχετίζεται με:
- χρόνιο άγχος
- ψυχική κόπωση
- καταθλιπτικά στοιχεία
- συγκρούσεις στη σχέση
- πίεση να «πρέπει να υπάρχει όρεξη»
Η επιθυμία σπάνια εμφανίζεται όταν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού.
Διαταραχές Πόνου: Δυσπαρευνία, Κολεόσπασμος, Πυελικό Άλγος
Οι διαταραχές πόνου κατά τη σεξουαλική επαφή περιλαμβάνουν:
- δυσπαρευνία
- κολεόσπασμο
- χρόνιο πυελικό άλγος
Σε πολλές περιπτώσεις, ακόμα και όταν υπάρχει αρχικό σωματικό αίτιο, ο πόνος διατηρείται μέσω του φόβου, της αναμονής του πόνου και της μυϊκής σύσπασης.
Το σώμα «μαθαίνει» να προστατεύεται, σφίγγοντας, αποφεύγοντας ή μπλοκάροντας τη διείσδυση, δημιουργώντας έναν αυτοσυντηρούμενο κύκλο.
Κοινοί Φαύλοι Κύκλοι
Σε όλες τις παραπάνω δυσκολίες εμφανίζονται παρόμοιοι μηχανισμοί:
- φόβος → έλεγχος → ένταση
- αποφυγή ή προσπάθεια υπερ-ελέγχου
- προσωρινή ανακούφιση
- ενίσχυση του άγχους στην επόμενη επαφή
Όσο περισσότερο το άτομο προσπαθεί να «αναγκάσει» το σώμα να λειτουργήσει, τόσο λιγότερο του επιτρέπει να λειτουργήσει φυσικά.
Θεραπευτική Προσέγγιση
Η θεραπευτική δουλειά εστιάζει:
- στη μείωση του άγχους επίδοσης
- στη μετατόπιση από τον έλεγχο στην εμπειρία
- στην επανασύνδεση με το σώμα και τις αισθήσεις
- στην κατανόηση και αποδόμηση των φαύλων κύκλων
Τεχνικές όπως το sensate focus, χρησιμοποιούνται συχνά, με στόχο τη σταδιακή επαναφορά της σωματικής επαφής χωρίς στόχο, χωρίς πίεση και χωρίς αξιολόγηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν κριθεί απαραίτητο, μπορεί να υπάρξει συνεργασία με ιατρό για φαρμακευτική υποστήριξη, πάντα συμπληρωματικά και όχι ως μοναδική λύση.
Συνεργασία με τον/την σύντροφο: Σε πολλές περιπτώσεις, η θεραπεία πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον/την σύντροφο, κάτι που βελτιώνει την επικοινωνία και τη συναισθηματική εγγύτητα στο ζευγάρι.